Đang online: 1

Lượt truy cập:

VIỆN VĂN HỌC VÀ SỨ MỆNH CỦA MỘT TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU VĂN HỌC LỚN

25/11/2018

Trong giai đoạn đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế, Viện Văn học vẫn tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản theo quan điểm văn học, nghệ thuật của Đảng, đồng thời nhanh chóng tiếp thu những tinh hoa văn hóa và học thuật thế giới, qua đó, tiếp tục khẳng định vị thế và uy tín lớn lao của mình.

Phát biểu chào mừng Lễ kỷ niệm 65 năm thành lập Viện Văn học (1953 - 2018)

 

VIỆN VĂN HỌC

VÀ SỨ MỆNH CỦA MỘT TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU VĂN HỌC LỚN

 

PGS.TS. NGUYỄN THẾ KỶ[1]

 

 

Có những con người, có những sự việc, có những địa chỉ khiến chúng ta không thể quên. Trong tôi và nhiều người, Viện Văn học là một trong những địa chỉ như thế. Sinh ra ở nông thôn khu Bốn (tên gọi vùng Thanh - Nghệ - Tĩnh, Quảng Bình mấy chục năm trước), vùng đất được coi là giàu truyền thống văn hiến nhưng rất nghèo khó, chúng tôi yêu văn học từ lời ru của bà của mẹ, từ làn điệu dân ca quê hương, từ những câu chuyện kể; từ Truyện Kiều của Nguyễn Du, thơ văn của Hồ Xuân Hương, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Xuân Ôn, Phan Bội Châu…; lớn lên chút nữa là những cuốn sách, cuốn tạp chí hiếm hoi đã sờn gáy, ố trang, được chuyền tay nhau đến nhàu nát. Một số trong đó có xuất xứ từ Viện Văn học ở ngoài thủ đô Hà Nội. Tưởng tượng về nơi ấy, chúng tôi nghĩ đến, mơ đến một “thánh đường” của văn học, của giới nghiên cứu văn học uyên bác, lịch lãm, cao vời. Nơi ấy, từng là chỗ làm việc của những cây đại thụ Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Hoàng Trung Thông, Hoàng Trinh, Phong Lê, GS. Hà Minh Đức… Nếu GS Đặng Thai Mai được hình dung như là biểu tượng của giới nghiên cứu văn học hiện đại thì vị trí của Hoài Thanh cũng thế, trong lĩnh vực phê bình.

 

Tính từ thời điểm Ban Lịch sử, Địa lý, Văn học, tiền thân của Viện Văn học và Ủy ban Khoa học xã hội (nay là Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam) ra đời năm 1953, đến nay Viện Văn học đã tròn 65 tuổi. Đó là 65 năm khẳng định tầm vóc, “thương hiệu” của một trung tâm nghiên cứu văn học uy tín với nhiều gương mặt ưu tú. Trong 65 năm ấy, các thế hệ cán bộ nghiên cứu của Viện đã đóng góp cho sự nghiệp nghiên cứu văn học nước nhà nhiều công trình xuất sắc. Tôi muốn nói đến ở đây việc dịch và công bố Nhật ký trong tù của Hồ Chí Minh vào năm 1960, năm đầu tiên Viện Văn học có Quyết định chính thức thành lập. Đây là công trình được những nhà Hán học tài danh nhất lúc bấy giờ tham gia chuyển ngữ để kịp  mừng sinh nhật lần thứ 70 của Bác Hồ. Đến nay, những bản dịch của Nam Trân và các dịch giả khác vẫn được coi là mẫu mực trong nghệ thuật chuyển ngữ. Nhật ký trong tù, sau khi được công bố, với hàng chục vạn bản in, hàng trăm cuộc nói chuyện, bình luận, đã trở thành một sự kiện có ý nghĩa chính trị - văn hóa - xã hội rộng lớn, và cũng là một căn cứ quan trọng để tổ chức UNESSCO vinh danh Hồ Chí Minh là Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới. Tiếp đó là công trình Thơ văn Lý - Trần đồ sộ kéo dài hàng chục năm. Bộ sách công phu này tuy vẫn còn phải tiếp tục hoàn thiện, nhưng với 3 tập được xuất bản, đã góp phần phục hiện một cách sống động, sắc nét chân dung tinh thần Đại Việt trải dài mấy thế kỷ. Rộng hơn giá trị văn học, bạn đọc trong nước và thế giới còn tìm thấy trong Thơ văn Lý - Trần di sản lịch sử, tư tưởng, văn hóa, ngôn ngữ, tôn giáo, dân tộc học… của một thời đại phát triển rực rỡ.

 

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và đấu tranh bảo vệ chủ quyền đất nước, với tư cách là trung tâm nghiên cứu văn học lớn nhất của đất nước, các nhà nghiên cứu của Viện Văn học đã lao động sáng tạo, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Vừa nghiên cứu chuyên sâu về văn học dân tộc và văn học thế giới theo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lê nin và đường lối văn nghệ của Đảng, vừa bám sát thời sự văn học và thời sự chính trị, các nhà khoa học của Viện đã góp tiếng nói quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, nghệ thuật. 

 

Trong  giai đoạn đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế, Viện Văn học vẫn tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản theo quan điểm văn học, nghệ thuật của Đảng, đồng thời nhanh chóng tiếp thu những tinh hoa văn hóa và học thuật thế giới, qua đó, tiếp tục khẳng định vị thế và uy tín lớn lao của mình. Tôi đặc biệt ấn tượng với những hội thảo khoa học gần đây do Viện Văn học tổ chức mà tôi được dự như Hội thảo Tổng kết 30 năm văn học đổi mới; Hội thảo quốc tế về 250 năm năm sinh Đại thi hào Nguyễn Du; về Phê bình sinh thái; về cuộc đời và sự nghiệp văn học của một số nhà văn, nhà nghiên cứu lớn, gần đây là về nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ…

 

Trong bước đi lên của Viện Văn học những năm tới, theo tôi, cần tiếp tục quán triệt và thực hiện đúng đắn Nghị quyết Đại hội XII của Đảng: “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Trong sáng tác cũng như nghiên cứu văn học cần “Khẳng định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao thượng; nhân rộng các giá trị cao đẹp, nhân văn. Đấu tranh phê phán, đẩy lùi cái xấu, cái ác, thấp hèn, lạc hậu; chống các quan điểm, hành vi sai trái, tiêu cực ảnh hưởng xấu đến xây dựng nền văn hóa, làm tha hóa con người”.

 

Trước những biến động chính trị, xã hội và kinh tế phức tạp trên thế giới, một số người dao động, hoài nghi về con đường xã hội chủ nghĩa, thậm chí phủ nhận thành quả của chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; phủ nhận lịch sử cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trong sáng tác và lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, có lúc, có nơi đã nảy sinh khuynh hướng phủ nhận thành tựu văn học cách mạng và kháng chiến, đối lập văn nghệ với chính trị, nhìn xã hội với thái độ bi quan... Trong khi đó, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị đang hằng ngày, hằng giờ sử dụng con bài tư tưởng, văn hóa để chống phá cách mạng nước ta... Tất cả những điều đó có tác động không nhỏ đến sự phát triển nền văn hóa, văn nghệ. Bởi vậy, cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng, đấu tranh với quan điểm sai trái, xây dựng và khẳng định các giá trị to lớn của văn hóa, văn học nước nhà, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 



[1] Ủy viên BCH Trung ương Đảng,Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Lý luận phê bình VHNT Trung ương

 

 

 

Các tin đã đưa ngày: