Đang online: 1

Lượt truy cập:

Tôn Quang Phiệt 1900 - 1973

29/03/2016

Năm 2014, Nhà xuất bản Văn học ấn hành công trình Tôn Quang Phiệt 1900 – 1973 do Tôn Gia Huyên, Chương Thâu, Tôn Thảo Miên biên soạn. Đây là công trình tập hợp khá đầy đủ các tư liệu liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp, trước tác của Tôn Quang Phiệt. Sách gồm 2 tập, 3 quyển, 2830 trang.

Tôn Quang Phiệt 1900 - 1973

(Tôn Gia Huyên, Chương Thâu, Tôn Thảo Miên sưu tầm, biên soạn, Nxb Văn học, Hà Nội, 2014, 2830 trang)

                                                                                                           

  Nguyễn Thanh Tâm

 

Năm 2014, Nhà xuất bản Văn học ấn hành công trình Tôn Quang Phiệt 1900 – 1973 do Tôn Gia Huyên, Chương Thâu, Tôn Thảo Miên biên soạn. Đây là công trình tập hợp khá đầy đủ các tư liệu liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp, trước tác của Tôn Quang Phiệt. Sách gồm 2 tập, 3 quyển, 2830 trang.

Tôn Quang Phiệt là một trí thức giàu lòng yêu nước, một chính khách có tầm ảnh hưởng đối với cách mạng Việt Nam. Không chỉ là một chính khách, Tôn Quang Phiệt còn là một nhà Sử học, Nhà nghiên cứu Văn học - Văn hóa, Dịch giả, Nhà văn, là 1 trong năm người sáng lập Ban Văn Sử Địa – tiền thân của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.

Cuộc đời và sự nghiệp của Tôn Quang Phiệt gắn liền với những chặng đường kiếm tìm con đường giải phóng dân tộc trước khi có Đảng cộng sản Việt Nam, quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc và dựng xây đất nước, đoàn kết và bang giao quốc tế của Việt Nam. Trong đó, Tôn Quang Phiệt nổi bật với tư cách một nhà hoạt động chính trị có uy tín và tầm ảnh hưởng lớn đến nhân sĩ, trí thức và các tầng lớp nhân dân ngay từ khi cách mạng Việt Nam còn chìm trong khủng hoảng đường lối cứu nước, trước khi có Đảng cộng sản. Sự kiện chính trị đầu tiên ông tham gia có lẽ là việc được cử làm Hội trưởng tổ chức Việt Nam nghĩa đoàn ở Hà Nội. Việt Nam nghĩa đoàn thành lập với “… mục đích chính là đánh đổ Pháp và Nam triều, giành độc lập cho nước nhà theo chế độ dân chủ”1. Tuy vậy, ý thức chính trị quyết liệt của người thanh niên Tôn Quang Phiệt đã được hình thành từ trước đó với ý nghĩ về Phạm Hồng Thái và Tiếng bom Sa Diện: “Người ta làm được việc như thế thì dẫu chết cũng thỏa rồi”2. Quyển I của bộ sách có phần Niên biểu, trình bày đầy đủ quá trình hoạt động cách mạng của Tôn Quang Phiệt từ khởi đầu đến khi lâm chung. Gần 50 năm dấn thân cho sự nghiệp cách mạng, tìm kiếm con đường cứu nước, đấu tranh giành chính quyền, đánh đổ thực dân, phong kiến, xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa, Tôn Quang Phiệt đã trải qua nhiều cương vị khác nhau, cho thấy trọng trách, sự tín nhiệm của nhân dân, nhà nước đối với ông. Các vị trí chủ chốt mà ông từng đảm nhiệm như: Chủ tịch Ủy ban lâm thời tỉnh Thừa Thiên Huế, Chủ tịch Ủy ban hành chính tỉnh Thanh Hóa, Đại biểu Quốc hội khóa I, II, III, Chủ nhiệm Tiểu ban Hiến pháp (1946), Phó Trưởng ban Thường trực Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Việt – Xô, Chủ tịch Ủy ban đoàn kết nhân dân Á – Phi của Việt Nam,… Với những đóng góp quan trọng ấy, Tôn Quang Phiệt được Nhà nước trao tặng: Huân chương kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân Chương Sao vàng. Có thể nói, cuộc đời cách mạng của Tôn Quang Phiệt sáng ngời một chân lý vì dân, vì nước, tận tâm, tận lực cho đến hơi thở cuối cùng. Từng ba lần bị Thực dân bắt, giam cầm ở nhiều lao tù, tham gia nhiều tổ chức, hội, đoàn, đấu tranh tiến tới thành lập Đảng cộng sản Đông Dương, đảm nhiệm những trọng trách sau cách mạng Tháng Tám, Tôn Quang Phiệt luôn thể hiện sự kiên trinh và tấm lòng ái quốc, thương dân của mình. Đánh giá tư tưởng chính trị của ông, GS.NGND. Nguyễn Đình Chú cho rằng: “Tôn Quang Phiệt xứng đáng là người học trò ngoan và hiếm của Hồ Chí Minh, trước hết là trên phương diện nhận thức. Và, phần nào cũng gần với Phan Bội Châu…”3. Trong nhận thức của Tôn Quang Phiệt, chủ nghĩa cộng sản không tách rời việc tu thân vốn là nền tảng đạo đức của Nho giáo. Truyền thống Nho học bề thế cộng với vốn Tây học phong phú, quá trình rèn luyện, đấu tranh, đã hun đúc nên con người Tôn Quang Phiệt – một chính nhân quân tử và một trí thức quảng bác, kinh lịch. Có lẽ, đó là phẩm chất hàng đầu của một chính khách toát lên mạnh mẽ ở Tôn Quang Phiệt.

Công trình Tôn Quang Phiệt 1900 – 1973 tập hợp khá đầy đủ những trước tác của Tôn Quang Phiệt. Một phần lớn làm nên sự nghiệp của ông là những nghiên cứu về các giai đoạn lịch sử và các nhân vật tiêu biểu của lịch sử cận đại Việt Nam. Một số công trình nghiên cứu Sử học tiêu biểu của Tôn Quang Phiệt: Lịch sử cách mạng Việt Nam dưới thời Pháp thuộc (1862 - 1945); Lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam; Trên đường đấu tranh của nhân dân Việt Nam; Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh; Phan Bội Châu và một giai đoạn lịch sử chống Pháp của nhân dân Việt Nam; Tìm hiểu Hoàng Hoa Thám,… Ngoài ra, Tôn Quang Phiệt còn một số bài viết về các nhân vật, sự kiện lịch sử như: Cường Để, Phan Đăng Lưu, Xô Viết Nghệ An,…

Là một nhà nghiên cứu lịch sử  theo quan điểm Mác xít, Tôn Quang Phiệt luôn nhìn nhận, đánh giá các vấn đề lịch sử trên tinh thần biện chứng, duy vật lịch sử để tiệm cận được bản chất của sự kiện. Đối với nhân vật lịch sử tiêu biểu, Tôn Quang Phiệt còn thể hiện được tư cách chuyên gia về Phan Bội Châu, xứng đáng là “cố vấn quyền uy” cho giới Phan Bội Châu học.

Quyển II – Văn học, 2 tập, giúp người đọc có được hình dung về Tôn Quang Phiệt trong tư cách một nhà nghiên cứu văn học. Công trình nghiên cứu tiêu biểu của ông là: Văn chương Phan Bội Châu; Trách nhiệm và giá trị Nguyễn Du về truyện Kim Vân Kiều.

Công trình nghiên cứu Văn chương Phan Bội Châu in lần đầu tiên trên báo Văn nghệ, số 16, tháng 9/1958. Tại đây, Tôn Quang Phiệt đã phân tích và lý giải hành trình tư tưởng của Phan Bội Châu thể hiện trong sáng tác văn chương. Theo đó, ba trụ cột tinh thần làm nên tư tưởng Phan Bội Châu là: Tình thương đối với nhân dân, đất nước; Niềm bi tráng; Sự tin tưởng và tương lai. Cũng trong quá trình nghiên cứu, một đúc rút quan trọng của Tôn Quang Phiệt đã góp phần sâu sắc thêm nhận thức trong nghiên cứu Phan Bội Châu: “Căn bản triết học của Phan Bội Châu là căn bản duy tâm của luân lý đạo Nho, pha lẫn với cái phong thái ngang tàng của các hiệp khách, các người du thuyết thời Xuân Thu, Chiến Quốc, mà cái khuynh hướng nhàn tản của Lão, Trang cũng không phải hoàn toàn khách quan với ông”4.

Trách nhiệm và giá trị Nguyễn Du về Truyện Kim Vân Kiều là một chuyên luận thực sự của Tôn Quang Phiệt. Công trình viết năm 1961, chưa xuất bản cho đến khi được đưa vào bộ sách xuất bản lần này. Với kiến văn rộng rãi về văn học cổ, lịch sử, Hán học, Văn học Trung Quốc,… Tôn Quang Phiệt đã dày công đối chiếu, so sánh giữa tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du và Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân người Trung Quốc. Từ phân tích của mình, Tôn Quang Phiệt chỉ ra những giá trị nào thuộc về Nguyễn Du, những gì tác giả Truyện Kiều “phỏng dịch” từ tác phẩm của Thanh Tâm Tài Nhân. Cùng với đó, Tôn Quang Phiệt chỉ ra tài nghệ của Nguyễn Du, đề xuất cách đánh giá cũng như nhận thức về Truyện Kiều, nhấn mạnh đến giá trị giáo dục, nghệ thuật của Truyện Kiều. Từ góc độ một nhà nghiên cứu văn học, lịch sử, Tôn Quang Phiệt đã nêu lên quan điểm về sự ký thác cuộc đời Nguyễn Du qua hình tượng Thúy Kiều. Công trình Trách nhiệm và giá trị Nguyễn Du về Truyện Kim Vân Kiều đã thể hiện rất rõ tinh thần học thuật của một học giả uyên bác, luôn đặt tiêu chí kiến giải khoa học làm đầu trong nghiên cứu các hiện tượng văn học.

Những sáng tác văn học của Tôn Quang Phiệt được giới thiệu khá đầy đủ trong Quyển II, Tập 1. Theo những người biên soạn, sáng tác của Tôn Quang Phiệt chia làm hai bộ phận: Văn xuôi và Văn vần. Phần Văn vần chủ yếu là những sáng tác thơ thể hiện tình yêu nước, thương dân, tình cảm gắn kết bạn bè, đồng chí, người thân với sự hài hước, dí dỏm và lạc quan. Thông qua những sáng tác thơ, người đọc có thể nhận thấy thông điệp về con đường cách mạng của Tôn Quang Phiệt trong dòng chảy sục sôi, gian khổ của cách mạng Việt Nam – 70 bài (Ở tù, Vịnh cảnh xà lim, Bài ca cách mạng, Tuyệt thực, Đày lên Ban Mê Thuột,…). Phần Văn xuôi đáng chú ý là tác phẩm Một ngày ngàn thu, do Nxb Phúc Long ấn hành lần đầu tiên năm 1935. Tác phẩm này là những ghi chép chân thực của người tù cách mạng qua mười nhà lao Thực dân Pháp suốt từ Bắc đến Trung và Tây Nguyên. Cảm thức “Nhất nhật tại tù, thiên thu tại ngoại” và tinh thần phản kháng mạnh mẽ thường trực trong từng dòng ghi chép khiến cho tác phẩm là một chứng từ của lịch sử cách mạng. Với người thanh niên Tôn Quang Phiệt, nhà tù thực sự là trường học của ý chí, tinh thần cách mạng. Do ảnh hưởng của Một ngày ngàn thu, ngay khi xuất bản, tác phẩm này đã bị thực dân Pháp thu hồi.

Xuất thân Hán học trong một gia đình có bề dày truyền thống và học phong sâu vững, Tôn Quang Phiệt từ thuở ấu thơ đã được nuôi dạy bài bản để trở thành một trí thức, quan chức của xã hội phong kiến. Xuất phát điểm này đã đem đến cho Tôn Quang Phiệt vốn Hán văn dồi dào, uyên bác mà những trí thức cùng thời phải nể vì. Từ khi bước chân vào trường Tây, học Quốc ngữ, Pháp ngữ, Tôn Quang Phiệt luôn nỗ lực để trở thành người đứng đầu các lớp học, khóa học. Tất cả những điều kiện đó đã giúp hình thành một Tôn Quang Phiệt với tư cách dịch giả khi ông chuyển ngữ nhiều tác phẩm văn học bằng Hán ngữ. Một số tác phẩm dịch của ông như: Phan Bội Châu niên biểu (dịch cùng Phạm Trọng Điềm), Việt Nam nghĩa liệt sử, Thơ, Văn, Phú, Câu đối chữ Hán của Phan Bội Châu, Phú của Tô Đông Pha,… Những tác phẩm dịch này góp phần rất quan trọng vào việc nghiên cứu Phan Bội Châu cũng như có thêm tư liệu để nghiên cứu các nhân vật lịch sử của Việt Nam.

Bộ sách Tôn Quang Phiệt 1900 – 1973 công bố Hồi ký của Tôn Quang Phiệt với rất nhiều ghi chép cụ thể, tỉ mỉ, những ký ức về bản thân và bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp đã giúp thế hệ sau có được cái nhìn chân thực đối với quá khứ. Trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, trải qua nhiều cương vị, nắm giữ nhiều trọng trách, Hồi ký của Tôn Quang Phiệt là câu chuyện được kể từ điểm nhìn rất gần với những nhân vật, sự kiện lịch sử quan trọng của Việt Nam. Phần Phụ lục của bộ sách dành để những bạn bè, đồng chí và người thân bày tỏ tình cảm với Tôn Quang Phiệt – người bạn, người đồng chí trong cuộc đời hoạt động cách mạng, người ông, người cha trong gia đình. Trong phần này, những bài viết, lời chia sẻ của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Tổng bí thư Trường Chinh, Học giả Đào Duy Anh, Đặng Thai Mai, Giáo sư Lê Thước và người thân đã cho thấy những tình cảm chân thành mà các nhà lãnh đạo cao nhất của đất nước, bạn bè, đồng chí, gia đình dành cho ông. Trong lời tâm sự của mình, Tổng bí thư Trường Chinh nói: Anh Phiệt… không những là một người cách mạng chỉ hoạt động trong nước, mà còn hoạt động cho tình hữu nghị giữa nhân dân các nước xã hội chủ nghĩa giữa các dân tộc và cho cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, chúng ta phải ghi nhớ để phấn đấu”5. Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng chia sẻ: “Anh Phiệt là một người cách mạng chân chính, kiên cường, có tình bạn đầy thủy chung và trong trắng”6.

Bộ sách Tôn Quang Phiệt 1900 – 1973 ra đời đem đến cho người đọc những tri thức quan trọng về cách mạng Việt Nam cũng như những sử liệu, tư liệu văn học quý, phục vụ cho việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa, văn học. Từ cuộc đời của Tôn Quang Phiệt đến trước tác mà ông để lại, chúng ta có thêm những cứ liệu để nhìn về lịch sử với cái nhìn gần gũi, xác thực hơn. Cũng từ đó có những đánh giá khách quan về bản thân Tôn Quang Phiệt, thời đại và những con người, đồng chí, bạn bè, sự kiện lịch sử đã đi qua cuộc đời ông, đi qua và làm nên lịch sử Việt Nam ở một trong những giai đoạn hào hùng nhất.

                             

                                                                                                       

Chú thích

1. Tôn Gia Huyên, Chương Thâu, Tôn Thảo Miên (sưu tầm, biên soạn), Tôn Quang Phiệt 1900 – 1973, Q. I – Lịch sử, Nxb Văn học, Hà Nội, tr. 11.

2. Sđd, Q. I – Lịch sử, tr. 11.

3. Sđd, Q. I – Lịch sử, tr. 45

4. Sđd, Q. II – Văn học, Tập 1, tr, 527.

5. Sđd, Q. II – Văn học, Tập 2, tr. 707.

6. Sđd, Q. II – Văn học, Tập 2, tr. 708.

7. Sđd, Q. II – Văn học, Tập 1, tr. 5.

 

Các tin đã đưa ngày: