Phiên mở đầu quốc tế diễn ra trực tuyến ngày 14/10, bắt đầu lúc 10 giờ Moskva, tức 14 giờ Việt Nam, dưới sự chủ trì của TS. E.S. Kukushkina, Trưởng Bộ phận Văn học các nước châu Á và châu Phi, IMLI RAS. Sau lời chào mừng của bà D.S. Moskovskaia, Phó Giám đốc phụ trách khoa học của Viện, các báo cáo tập trung vào di sản văn học, ký ức văn hóa, bản sắc cộng đồng và quan hệ giữa con người với môi trường.
Về phía Viện Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam có ba tham luận được lựa chọn vào chương trình. Mở đầu phần báo cáo, TS. Nguyễn Phương Thảo trình bày “Từ ‘cây thế giới’ Việt-Mường đến không gian văn hóa Việt Nam: Đọc N.I. Nikulin từ góc nhìn địa lý nhân văn”. Vận dụng các khái niệm nơi chốn, cảnh quan và vùng văn hóa, nghiên cứu đọc lại cách Nikulin kết nối thần thoại, sử thi, trống đồng, tín ngưỡng và nghi lễ. Điểm nhấn là xem folklore như một phương thức kiến tạo không gian sống, lưu giữ ký ức và biểu đạt bản sắc cộng đồng, qua đó đưa di sản Việt Nam học Nga vào đối thoại với nghiên cứu liên ngành hiện nay.
Với tham luận “Văn học Nga ở Việt Nam nhìn từ lịch sử văn học”, TS. Đỗ Thị Hường khảo sát quá trình dịch thuật, tiếp nhận và những ảnh hưởng của văn học Nga trong đời sống văn chương Việt Nam. Việc đặt hoạt động xuất bản, nghiên cứu và giảng dạy trong những bối cảnh lịch sử khác nhau giúp nhận diện cả sự tiếp nối lẫn những chuyển biến của giao lưu văn học Việt-Nga.
Tham luận của TS. Nguyễn Thị Mai Quyên và ThS. Đặng Thị Thái Hà, “Sự trừng phạt của tự nhiên và những gợi mở về trách nhiệm gìn giữ môi trường: Nhìn từ truyện cổ dân gian của người Thái ở Việt Nam”, tiếp cận truyện kể bằng phê bình sinh thái. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò chủ động của tự nhiên trong thế giới tự sự và giá trị của tri thức bản địa đối với việc xây dựng đạo đức môi trường.
Cũng trong phiên này, TS. Chu Xuân Giao, Viện Nghiên cứu Văn hóa, giới thiệu hành trình nửa thế kỷ của một dòng chảy văn chương tại Thái Bình, từ tạp chí Búp Trên Cành đến sự hồi sinh trên mạng lưới Nhà Búp và tạp chí Duyên. Đề tài mở thêm góc nhìn về khả năng duy trì, chuyển đổi của cộng đồng văn học qua các thế hệ và phương tiện truyền thông.
Các báo cáo từ Malaysia và Indonesia bổ sung những đối sánh đáng chú ý. Nagesvari Paramasivan nghiên cứu tình mẫu tử và bản sắc phụ nữ qua hai tiểu thuyết Nectar in a Sieve và The Joys of Motherhood ; GS. Yulianeta đặt vấn đề tái hiện di sản văn học Nusantara từ bản thảo sang tự sự thị giác. Các học giả Đại học Malaysia Kelantan khảo sát điều kiêng kỵ, truyện cười và pantun trong lễ cưới, làm rõ những phương thức truyền trao tri thức, chuẩn mực ứng xử và kinh nghiệm cộng đồng.
Nhìn từ cấu trúc đề tài, nét nổi bật của phiên mở đầu là sự gặp gỡ giữa nghiên cứu di sản với các vấn đề đương đại: không gian văn hóa, giới, sinh thái và chuyển đổi truyền thông. Các tham luận từ các nhà nghiên cứu Việt Nam góp phần kết nối lịch sử giao lưu Việt-Nga với những câu hỏi chung của nghiên cứu khu vực, cho thấy tiềm năng của tư liệu bản địa trong đối thoại học thuật quốc tế.
Một vài hình ảnh chụp màn hình phiên Hội thảo online:

ThS. Đặng Thị Thái Hà (Viện Văn học) thuyết trình 

TS. Nguyễn Phương Thảo (Viện Văn học) thuyết trình