Lý luận văn học - Viện Văn học

Những thế giới nghệ thuật và hoạt động tập thể

Trân trọng giới thiệu cùng quý độc giả nội dung bản trích dịch từ chương đầu tiên cuốn "Những thế giới nghệ thuật (Art Worlds)", tác phẩm kinh điển trong nghiên cứu xã hội học nghệ thuật của nhà xã hội học người Mỹ Howard S. Becker (1928-2023), do dịch giả Đặng Thị Thái Hà (Viện Văn học) chuyển ngữ, đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 2 (616), tháng 2-2026.
Các thiết chế trong trường văn học

Trân trọng giới thiệu cùng quý độc giả nội dung bài viết: "Các thiết chế trong trường văn học" của PGS.TS. Phùng Ngọc Kiên (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; nguyên cán bộ nghiên cứu, Trưởng phòng Văn học Nước ngoài, Viện Văn học), đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 2 (616), tháng 2-2026.
Nguyễn Huy Thiệp: Thiên nhiên như biểu tượng và nguyên tắc tâm linh (Một khía cạnh của mã văn hóa Việt)

Trân trọng giới thiệu cùng quý độc giả nội dung bài viết "Nguyễn Huy Thiệp: Thiên nhiên như biểu tượng và nguyên tắc tâm linh (Một khía cạnh của mã văn hóa Việt)" của PGS.TS. Trịnh Bá Đĩnh (Viện Văn học), đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 1 (615), tháng 1-2026.
Lao động giúp việc di cư ở Đông Nam Á nhìn từ lí thuyết giới: Trường hợp Leng Lui, tên gọi người đẹp của Elaine Chiew và I am Đàn bà của Y Ban

Trân trọng giới thiệu cùng quý độc giả nội dung bài viết "Lao động giúp việc di cư ở Đông Nam Á nhìn từ lí thuyết giới: Trường hợp Leng Lui, tên gọi người đẹp của Elaine Chiew và I am Đàn bà của Y Ban" của TS. Nguyễn Thị Thúy Hạnh (Viện Văn học), đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 4 (618), tháng 4-2026
Phạm trù "văn học hiện đại"

Trân trọng giới thiệu cùng quý độc giả nội dung bài viết 'Phạm trù 'văn học hiện đại"' của GS.TS.NGND Trần Đình Sử (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 3 (617), tháng 3-2026.
"Văn học thế giới” trong bối cảnh thời đại số: từ sự dịch chuyển về mặt nội hàm khái niệm đến phạm vi và phương thức nghiên cứu

Trân trọng giới thiệu cùng quý độc giả nội dung bài viết: ""Văn học thế giới” trong bối cảnh thời đại số: từ sự dịch chuyển về mặt nội hàm khái niệm đến phạm vi và phương thức nghiên cứu" của TS. Ngô Viết Hoàn (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 2 (616), tháng 2-2026.
Những vấn đề tranh luận trong lý luận phê bình văn học Trung Quốc thời kỳ đổi mới

Bước vào thời kỳ mới, theo đà giải phóng tư tưởng, sáng tác văn học phồn vinh, dưới sự ảnh hưởng của các tư trào văn hóa (văn học) và lý luận phê bình của nước ngoài, giới phê bình lý luận Trung Quốc ra sức trao đổi tìm tòi các vấn đề lý luận văn học: nhận thức lại, đánh giá lại những quan điểm lý luận trước đây; nghiên cứu vấn đề mới nẩy sinh trong sự phát triển văn học trước mắt. Bài viết trình bày một số vấn đề lý luận phê bình văn học Trung Quốc thời kỳ Đổi mới.
Nguyên lý thơ

Bàn về Nguyên lý Thơ, tôi không có ý định đề cập thật sâu xa, thấu đáo. Bàn luận, rất chi là ngẫu hứng thôi, về yếu tính của Thơ. Lúc thảo luận, rất nhiều ngẫu hứng, điều chủ yếu về cái chúng ta gọi là Thơ, mục đích chính của tôi chẳng qua là dẫn ra để xem xét một số bài thơ ngắn của Anh và Mỹ, những thứ phù hợp nhất với thị hiếu của tôi, hay những thứ, đã để lại ấn tượng rõ rệt nhất lên trí tưởng tượng của tôi.
Các khái niệm cơ bản về Xã hội học văn hóa của Pierre Bourdieu

Cuối thế kỷ trước, lý luận phê bình văn nghệ phương Tây chuyển hướng mạnh mẽ sang nghiên cứu văn hóa, mà một trong những người tiêu biểu nhất là học giả Pháp P. Bourdieu (1930-2002). Tuy cùng tuổi, nhưng ông vốn là thầy của J. Derrida đã sớm nổi tiếng từ những năm 60, song tên tuổi của P. Bourdieu với tư cách là Viện sĩ Hàn lâm Pháp mãi đến những năm 70, mới chói sáng trong giới khoa học xã hội và nhân văn Âu Mỹ .Trước tác chính của ông lên đến số ba mươi: Cương yếu lý luận thực tiễn (1972), Lôgic của thực tiễn (1982), Lý thuyết phản tỉnh xã hội học (1982), Giao lưu tự do (1993), v.v... Có thể nói ông là nhà bách khoa đã tiếp cận liên ngành qua nhiều lĩnh vực như nhân loại học, xã hội học, triết học, chính trị học, sử học, giáo dục học, mỹ học, ngôn ngữ học, v.v... Và nếu trên một ý nghĩa nhất định, văn hóa là những thành tựu và giá trị về mọi mặt của xã hội do con người sáng tạo nên, thì P. Bourdieu có nhiều điều kiện để nghiên cứu văn hóa học. Tất nhiên ở đây không thể đề cập đến toà
Các cấu trúc diễn ngôn

Diễn ngôn như một tổng thể bao hàm các diễn ngôn bị quy định. Các quy luật và cấu trúc của diễn ngôn không khởi phát từ các nhân tố kinh tế, văn hóa theo cách hiểu thông thường, mặc dù có thể chúng được nhào nặn bởi những nhân tố này; đúng hơn, chúng là một đặc điểm của bản thân diễn ngôn và được định hình bởi những cơ chế nội tại của diễn ngôn và những mối quan hệ giữa các diễn ngôn.