Hội thảo do đồng chí GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Đồng chí Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; đồng chí TS. Đặng Xuân Thanh, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đồng chủ trì Hội thảo. Hội thảo có sự tham dự của các quý vị đại biểu đến từ các Bộ, ban, ngành, cùng đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia của Viện Hàn lâm và các trường đại học, cơ quan nghiên cứu có uy tín trong cả nước.

Đồng chí GS.TS. Lê Văn Lợi phát biểu đề dẫn tại Hội thảo

Đột phá thể chế là “đột phá của đột phá”

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh: Đại hội XIV xác định sâu sắc, toàn diện ba đột phá chiến lược, gồm: đột phá về thể chế và thực thi; đột phá về nguồn nhân lực; và đột phá về hạ tầng. Đại hội XIV đặt ra mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Trong đó, mục tiêu trọng tâm được xác định là xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử, Đảng chủ trương cải cách tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với phân cấp, phân quyền. Đại hội XIV đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu Ba đột phá chiến lược phải “làm thật mạnh, làm thật nhanh, làm đến nơi đến chốn”. Đây là những đòn bẩy quyết định để đất nước bứt phá, tăng tốc tiến kịp các nước phát triển hơn.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi với chủ trương thực hiện ba đột phá, các khung thể chế cốt lõi đã tạo ra điều kiện ban đầu để thực hiện đột phá trong 3 lĩnh vực lớn nói trên. Các văn bản pháp luật thực thi phần lớn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và thực thi. Kết quả rõ ràng về hiệu quả, hiệu lực thực thi, mức độ lan tỏa của các cải cách thể chế lên sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam cần đợi thêm thời gian dài hơn để đánh giá, phân tích. Tuy nhiên, một số kết quả bước đầu đã cho thấy chuyển biến tích cực. Nhiều rào cản thể chế liên quan đến thị trường bất động sản, giấy phép kinh doanh từng bước được tháo gỡ, đặc biệt trong những tháng đầu năm 2026. Chủ trương phát triển mạnh khu vực kinh tế tư nhân cũng góp phần khơi thông nguồn vốn đầu tư vào các dự án hạ tầng quy mô lớn như hạ tầng đô thị, đường sắt và giao thông chiến lược. Đây là một trong những nhân tố quan trọng góp phần tạo động lực cho thị trường chứng khoán Việt Nam đạt mức cao nhất trong lịch sử ngay sau Đại hội.

Toàn cảnh Hội thảo

Trong bối cảnh mới, GS.TS. Lê Văn Lợi cho rằng: Việc thực hiện ba đột phá chiến lược không chỉ là nhiệm vụ kinh tế, chính trị mà là cuộc cách mạng toàn diện về tư duy, thể chế và hành động. Đồng thời, vấn đề cốt lõi không chỉ dừng lại ở việc ban hành chủ trương, chính sách mà quan trọng hơn là tổ chức thực thi hiệu quả, khơi thông các điểm nghẽn và phát huy tối đa các nguồn lực cho phát triển. Điều này đòi hỏi phải chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, từ xây dựng chính sách sang hành động thực chất, bảo đảm mọi quyết sách đều đi vào cuộc sống, hiện thực hóa khát vọng Việt Nam hùng cường trong kỷ nguyên mới.

Từ yêu cầu trên, Hội thảo tập trung thảo luận một số vấn đề trọng tâm sau: Một là, làm rõ và chi tiết hơn nhận thức về ba đột phá, định hướng đổi mới tư duy để thúc đẩy hữu hiệu thực hiện ba đột phá chiến lược trong bối cảnh mới. Hai là, đánh giá việc thực hiện 3 đột phá chiến lược từ đại hội XIV đến nay, phân tích những điểm nghẽn và thách thức khi thực hiện. Ba là, làm rõ hơn định hướng, giải pháp hoàn thiện trong thời gian tới theo từng nhóm đột phá chiến lược. Bốn là, phân tích làm rõ định hướng, giải pháp tăng tính đồng bộ giữa ba đột phá trong quá trình thực hiện.

Đổi mới tư duy quản trị và xây dựng hệ sinh thái thể chế phát triển

Hội thảo đã nhận được 40 tham luận và được tổ chức thành 02 phiên thảo luận.

Phiên thứ nhất có chủ đề "Hoàn thiện thể chế và đổi mới tư duy quản trị phát triển trong Kỷ nguyên mới" và phiên thứ hai “Giải pháp triển khai ba đột phá chiến lược trong các lĩnh vực trọng điểm”. Theo GS.TS. Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, trong kỷ nguyên mới, thể chế không còn chỉ được nhìn nhận như công cụ quản lý mà đã trở thành nền tảng, động lực và điều kiện quyết định của phát triển nhanh, bền vững. Đặc biệt, việc xác lập mô hình hệ sinh thái thể chế phát triển với các thành tố như thể chế chính trị, pháp luật, kinh tế, xã hội, quản trị và các thể chế mới đã phản ánh cách tiếp cận mang tính liên kết và tích hợp cao. Thể chế pháp luật giữ vai trò trung tâm, là trục kết nối và bảo đảm hiệu lực vận hành của toàn bộ hệ thống thể chế. Đồng thời, cần đổi mới quản trị thể chế và tăng cường sự tham gia của người dân, doanh nghiệp, khẳng định yêu cầu chuyển từ quản lý sang quản trị hiện đại, lấy con người làm trung tâm và phát huy tính chủ động của các chủ thể phát triển.

PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, nguyên Trợ lý Chủ tịch Quốc hội trình bày tham luận “Tiếp tục cải cách hệ thống pháp luật, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”

PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, nguyên Trợ lý Chủ tịch Quốc hội khẳng định cải cách hệ thống pháp luật theo tinh thần Đại hội XIV không chỉ là nhiệm vụ lập pháp đơn thuần, mà là nhiệm vụ tái cấu trúc nền tảng thể chế của phát triển. Phân tích các điểm nghẽn của hệ thống pháp luật hiện hành, PGS.TS. Lê Minh Thông chỉ ra rằng: để cải cách thành công, cần thực hiện nhất quán, đồng bộ các chuyển đổi lớn từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; từ sửa luật đơn lẻ sang thiết kế lại cấu trúc hệ thống pháp luật; từ giao việc sang giao quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm; từ hành chính giấy tờ sang quản trị dữ liệu; và từ phản ứng với rủi ro sang dự báo, phòng ngừa và nâng sức chống chịu thể chế.

TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương trình bày “Một số giải pháp thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, tạo bứt phá về nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước

Liên quan đến phát triển doanh nghiệp nhà nước, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương cho rằng: những hạn chế, khiếm khuyết trong quản trị doanh nghiệp nhà nước (DNNN) do nhiều nguyên nhân, nhưng chủ yếu là do nguyên nhân chủ quan. Đó là, hệ thống tư duy vẫn còn nặng hành chính quan liêu trong giải quyết vấn đề đại diện phức tạp, nhiều tầng nấc trong quản trị DNNN; "toàn bộ cơ chế, chính sách đối với DNNN vẫn thiên về quản lý và kiểm soát với tâm trạng “sợ” bao trùm: sợ không quản lý được, sợ mất kiểm soát và chệch hướng, sợ mất mát vốn và tài sản nhà nước". Từ phân tích các hạn chế trên, ông đưa ra các nhóm nhiệm vụ, giải pháp tập trung vào việc tiếp tục cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước theo hướng hình thành các tập đoàn quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh và dẫn dắt các ngành chiến lược, đồng thời thúc đẩy đầu tư vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và áp dụng quản trị hiện đại theo nguyên tắc thị trường để thu hút nhân lực chất lượng cao.

Hình ảnh một số đại biểu trao đổi ý kiến tại Hội thảo:

PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh, Viện trưởng Viện Chính sách kinh tế môi trường (EEPI) tham gia thảo luận tại Hội thảo

PGS.TS. Phạm Thị Thúy Nga, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật tham gia thảo luận tại Hội thảo

TS. Phạm Xuân Hòe, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội cho thuê tài chính, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng tham gia thảo luận tại Hội thảo

Các ý kiến trao đổi, thảo luận tại Hội thảo đều thống nhất rằng đột phá thể chế tiếp tục giữ vai trò là “đột phá của đột phá”, bởi thể chế luôn là cơ sở, là điều kiện để hai đột phá còn lại là nguồn nhân lực và kết cấu hạ tầng phát huy hiệu quả. Các ý kiến đều nhấn mạnh vào sự cần thiết phải tháo gỡ các điểm nghẽn về tư duy, chính sách, pháp luật để có thể có các bước tiến đột phá trong các lĩnh vực khác. Đồng thời vấn đề tổ chức thực thi cũng là điểm then chốt, quyết định chất lượng của đột phá chiến lược. Hoàn thiện thể chế phải gắn với năng lực thực thi ở các cấp, các ngành, chính sách tài chính, tiền tệ linh hoạt, nguồn lực thuế phù hợp, kinh tế tư nhân được khuyến khích phát triển và tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo. Đây chính là các nguồn lực quan trọng cho giải phóng nguồn lực, đột phá và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Tham gia trao đổi tại Hội thảo còn có PGS.TS. Phạm Thị Thúy Nga, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh, Viện trưởng Viện Chính sách kinh tế môi trường (EEPI), TS. Nguyễn Linh Giang, Phó Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật, TS. Lê Xuân Sang, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, TS. Phạm Xuân Hòe, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội cho thuê tài chính, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng, TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công Thương, PGS.TS. Lý Phương Duyên, Khoa Thuế và Hải quan, Học viện Tài chính, PGS.TS. Nguyễn Thị Hoài Lê, Hiệp hội tư vấn Tài chính Việt Nam, ThS. NCVC. Ngô Vĩnh Bạch Dương, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật, Viện Nhà nước và Pháp luật.

Các đại biểu tham dự chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo

 Hội thảo không chỉ tập trung phân tích chủ trương, đường lối và định hướng thể chế mà còn được mở rộng sang nhiều lĩnh vực cụ thể về kinh tế và pháp luật như phân cấp, phân quyền, chính sách tiền tệ, thuế, hội nhập kinh tế quốc tế, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đổi mới sáng tạo, khơi thông nguồn lực về đất đai, môi trường, kinh tế tư nhân và khoa học công nghệ.

Chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển

Phát biểu tổng kết Hội thảo, đồng chí Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nhấn mạnh cần thay đổi tư duy quản lý phân tán, cục bộ sang cách tiếp cận tổng thể, liên thông giữa các ngành, lĩnh vực và chủ thể phát triển. Theo đại biểu, xây dựng thể chế phải theo hướng “hệ sinh thái đồng bộ”, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tháo gỡ đồng thời các điểm nghẽn về cơ chế, nguồn lực; thử nghiệm có kiểm soát trong từng ngành nghề và quản trị thực thi. Ông cũng cho rằng Nhà nước cần chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, tạo không gian mới cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế.

Với tinh thần nghiêm túc, tâm huyết, Hội thảo đã có một buổi thảo luận rất hiệu quả, có ý nghĩa thiết thực không chỉ về mặt giá trị học thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Đồng chí Nguyễn Đức Hiển kỳ vọng hội thảo là diễn đàn khoa học quan trọng để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học trao đổi, đề xuất giải pháp thực hiện hiệu quả ba đột phá chiến lược, góp phần cung cấp thêm luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ hoạch định, hoàn thiện chính sách trong thời gian tới.

Tin: Thu Trang; Ảnh: Thùy Dương