Đây là hoạt động nằm trong chuỗi trưng bày giới thiệu những kết quả nghiên cứu nổi bật của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, hướng tới việc đưa các thành tựu khoa học đến gần hơn với công chúng và góp phần lan tỏa giá trị của khoa học xã hội và nhân văn trong đời sống đương đại. 

Thông qua hệ thống tư liệu, hình ảnh, công trình khoa học và các sản phẩm nghiên cứu tiêu biểu, không gian trưng bày tái hiện chặng đường 73 năm hình thành và phát triển của Viện Văn học cùng 47 năm xây dựng và trưởng thành của Viện Nghiên cứu Văn hóa, phản ánh những đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ nhà khoa học đối với việc nghiên cứu, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, văn học dân tộc cũng như tham gia tư vấn, hoạch định chính sách phát triển văn hóa, xã hội.

Không gian trưng bày của Viện Văn học: từ nền tảng học thuật đến giá trị nhân văn được bồi đắp qua bao thế hệ

Phát biểu tại lễ khai mạc, PGS.TS Phan Trọng Thưởng, nguyên Viện trưởng Viện Văn học đã tổng kết lại hành trình xây dựng và phát triển hơn bảy thập kỷ của Viện Văn học, cũng là hành trình đồng hành cùng nền văn học dân tộc. Điều đáng quý nhất không chỉ là những công trình nghiên cứu đã được công bố hay những giải thưởng khoa học đạt được, mà còn là sự hình thành một truyền thống học thuật hàn lâm, nơi nhiều thế hệ nhà khoa học đã dành trọn tâm huyết để nghiên cứu, gìn giữ và phát huy những giá trị của văn học Việt Nam.

Chính truyền thống ấy đã tạo nên nền tảng để Viện Văn học tiếp tục đổi mới tư duy nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế và đóng góp ngày càng hiệu quả cho sự phát triển của khoa học xã hội và nhân văn. Ở đó, mỗi công trình nghiên cứu, mỗi trang sách, mỗi bức ảnh tư liệu không đơn thuần là kết quả của một đề tài hay một dự án khoa học, mà còn kể câu chuyện về sự kế thừa, đổi mới và trách nhiệm của các thế hệ nhà khoa học trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn học, văn hóa dân tộc.

Trưng bày thành tựu 73 năm xây dựng và phát triển của Viện Văn học

Không gian trưng bày đầu tiên là nơi khái quát lịch sử hình thành và phát triển của Viện Văn học trong 73 năm. Từ tiền thân là “Tổ Văn học” thuộc Ban nghiên cứu lịch sử, địa lý, văn học (sau này thường được biết đến với tên gọi Ban Văn Sử Địa) được Ban Chấp hành Trung ương Đảng thành lập tại chiến khu Việt Bắc ngày 2/12/1953, tên gọi “Viện Văn học” chính thức ra đời năm 1960 theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Trải qua 73 năm phát triển, Viện Văn học đã vững bước khẳng định được vị thế của một trung tâm nghiên cứu văn học hàng đầu, có những đóng góp quan trọng cho nền văn học dân tộc, góp phần định hướng phát triển văn hóa, nghệ thuật nước nhà. Viện vinh dự được nhận phần thưởng cao quý Huân chương Lao động hạng Nhất vào năm 1985, Huân chương Độc lập hạng Nhất vào năm 1999 và nhiều Huân chương, Bằng khen khác.

Một điểm đáng chú ý của không gian trưng bày là việc kết hợp giữa giới thiệu lịch sử phát triển của đơn vị với việc tôn vinh các nhà khoa học có nhiều đóng góp cho ngành.

Viện Văn học có 08 nhà khoa học được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh là các nhà khoa học GS. Cao Xuân Huy (1900-1983), GS. Đặng Thai Mai (1902-1984), Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan (1902-1987), Nhà phê bình Hoài Thanh (1909-1982), Nhà nghiên cứu Cao Huy Đỉnh (1927-1975), GS.VS. Hồ Tôn Trinh (Hoàng Trinh, 1920-2011), Nhà thơ Hoàng Trung Thông (1925-1993), GS. Hà Minh Đức (sinh năm 1935).

Viện Văn học cũng có 13 nhà khoa học nhận Giải thưởng Nhà nước, bao gồm 07 nhà khoa học công tác tại Viện là Nhà thơ Hoàng Trung Thông, PGS.TS. Thành Duy (1932-2019), GS. Hà Minh Đức, GS. Phong Lê (sinh năm 1938), PGS.TS. Trần Thị Băng Thanh (sinh năm 1938), PGS.TS. Phan Trọng Thưởng (sinh năm 1951) và PGS.TS. Nguyễn Đăng Điệp (sinh năm 1962); 06 nhà khoa học từng công tác tại Viện là GS.TSKH. Phan Đăng Nhật (1931-2020), GS.TS. Mai Quốc Liên (1941-2024), Nhà phê bình Ngô Thảo (sinh năm 1941), Nhà phê bình Lê Thành Nghị (sinh năm 1946), TSKH. Phan Hồng Giang (1941-2022) và GS.TS. Kiều Thu Hoạch (sinh năm 1934).

Bên cạnh đó, chỉ tỉnh riêng tại Thủ đô Hà nội, có 06 nhà khoa học của Viện được đặt tên đường, phố gồm: Nhà văn, nhà phê bình văn học Hoàng Ngọc Phách (1896-1973), GS. Cao Xuân Huy; GS. Đặng Thai Mai, Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan, Nhà phê bình Hoài Thanh, Nhà nghiên cứu Đỗ Đức Dục (1915-1993).

Những hình ảnh về các nhà khoa học được vinh danh cùng các công trình tiêu biểu không chỉ ghi nhận thành tựu của từng cá nhân mà còn phản ánh sự kế thừa truyền thống học thuật của thế hệ các nghiên cứu tại Viện Văn học. 

Trưng bày Tạp chí Nghiên cứu Văn học và sách của các nhà khoa học Viện Văn học

Bên cạnh lịch sử hình thành và phát triển của Viện Văn học, một số hoạt động khoa học, hoạt động tập thể tiêu biểu của Viện cũng được trưng bày trên các tấm pa-nô cỡ lớn. Viện luôn tích cực tổ chức các hội thảo, tọa đàm hay thuyết trình khoa học; hợp tác, chào đón các học giả trong nước và quốc tế tham gia trình bày kết quả các công trình nghiên cứu mới nhất. Đây chính là sự ghi nhận đặc biệt những nỗ lực bền bỉ của Viện trong việc tạo một môi trường cởi mở giúp các nhà khoa học giao lưu, hợp tác và trao đổi học thuật.

Đặc biệt, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, cơ quan ngôn luận của Viện và là diễn đàn rộng rãi của giới nghiên cứu, phê bình và dịch thuật văn học cũng được trưng bày với các tổng mục từ những năm đầu tiên xuất bản đến những số mới nhất. Tính đến tháng 6 năm 2026, Tạp chí Nghiên cứu Văn học đã xuất bản 620 số với 8627 bài. Tạp chí được trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhì vào năm 1979 vì đã có những đóng góp đáng kể trong việc nâng cao trình độ văn học nghệ thuật của nhân dân, phục vụ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Năm 2020, nhân Kỷ niệm 60 năm Tạp chí Nghiên cứu Văn học, Tạp chí đã vinh dự nhận được Thư chúc mừng của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng.

Không gian trưng bày các đầu sách tiêu biểu trong nghiên cứu, phê bình và dịch thuật của các nhà nghiên cứu Viện Văn học các thế hệ chiếm vị trí trang trọng, bề thế. Trong hơn 70 năm, Viện đã khẳng định được dấu ấn và vị thế của mình qua những nghiên cứu chuyên sâu về lí luận văn học, văn học dân gian Việt Nam, văn học Việt Nam cổ - trung đại, văn học Việt Nam cận đại - hiện đại - đương đại và văn học nước ngoài cũng như hàng loạt các công trình, dự án dịch thuật văn học. Tính đến năm 2026, Viện đã xuất bản trên 600 đầu sách nghiên cứu, khoảng 300 đầu sách sưu tầm, biên soạn, tuyển chọn; hơn 100 đầu sách sáng tác và hơn 200 đầu sách dịch, nhiều cuốn nổi bật trong đó được bộ phận Thư viện thuộc Phòng Hành chính - Tổng hợp lựa chọn trưng bày. Những công trình này đã cung cấp nguồn tư liệu lớn trong quá trình nghiên cứu và giảng dạy của các nhà khoa học trong, ngoài nước.

Bên cạnh các hoạt động nghiên cứu độc lập, Viện Văn học đã liên kết, phối hợp với các cơ quan, đơn vị trong và ngoài nước, tổ chức nhiều sự kiện khoa học chất lượng. Những sự kiện này luôn thu hút nhiều tham luận của giới nghiên cứu và được dư luận đánh giá cao, góp phần quan trọng trong hoạt động giao lưu văn hóa, văn học, trao đổi tri thức cũng như đào tạo chuyên gia và cán bộ trẻ.

Khái quát thành quả 2 tuần tổ chức không gian trưng bày của Viện Văn học

Trong hai tuần tổ chức không gian trưng bày thành tựu tại sảnh tầng 1 nhà A Trụ sở chính Viện Hàn lâm, Viện Văn học đã trân trọng đón tiếp các học giả, các nhà nghiên cứu, học viên, sinh viên, độc giả và khách tham quan, thưởng lãm. Đây chính là sự khẳng định giá trị thực tiễn và niềm tin yêu bền bỉ với sách, với văn chương. Đối với Viện Văn học, điều này còn là khát vọng và thành công to lớn mà Viện gửi gắm qua không gian trưng bày "Kết nối truyền thống - Vững bước tương lai".