TÍN NGƯỠNG THỜ  ĐẾ MẪU CỦA NGƯỜI DAO TUYỂN

TRONG DÂN CA NGHI LỄ THỜI HIỆN ĐẠI

Bàn Thị Quỳnh Giao

 Lời mở

        Người Dao Tuyển từ khi hình thành và phát triển đã trải qua nhiều thăng trầm, khi di cư đến Việt Nam người Dao Tuyển đã tạo cho mình một bản sắc riêng không bị pha trộn với bản sắc văn hóa của các dân tộc khác. Trong xu thế hội nhập với thế giới và đặc biệt hiện nay làn sóng văn hóa mới đang tràn vào nước ta ngày càng mạnh mẽ, các dân tộc đang cố gắng gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Người Dao Tuyển là một trong những tộc người còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống, làm được điều đó cũng là do họ có tính cố kết cộng đồng và tinh thần tự tôn dân tộc cao. Một trong những nét văn hóa mà người Dao Tuyển vẫn còn duy trì trong đời sống văn hóa của mình đến ngày nay đó là tín ngưỡng thờ thần. Yếu tố thần xuất hiện trong tất cả các nghi lễ cầu cúng, đặc biệt trong nghi lễ vòng đời đã xuất hiện một hệ thống các thần đó là: Ngọc Hoàng, Bàn Vương, Công Tào, Thánh Sư, Đế Mẫu… Theo khảo sát của chúng tôi thì thần Đế Mẫu là vị thần nữ duy nhất xuất hiện trong  nghi lễ vòng đời, Đế Mẫu bao bọc, che chở từ khi đứa trẻ còn trong bụng mẹ, đến khi cất tiếng khóc chào đời, Đế Mẫu theo bước đứa trẻ đến khi trưởng thành,  rồi khi già chết Đế Mẫu lại giúp họ được trở về sum họp với tổ tiên ở tầng trời. Vậy tại sao thần Đế Mẫu lại xuất hiện trong suốt các nghi thức vòng đời của người Dao Tuyển? Theo ý kiến của nhà nghiên cứu Trần Ngọc Thêm thì: “Việc đồng thời phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau của tự nhiên dẫn đến hậu quả trong lĩnh vực tư duy là lối tư duy tổng hợp; và trong lĩnh vực tín ngưỡng là tín ngưỡng đa thần. Tính chất âm tính của văn hoá nông nghiệp dẫn đến hậu quả trong lĩnh vực quan hệ xã hội là lối sống thiên về tình cảm, trọng phụ nữ, và trong lĩnh vực tín ngưỡng là tình trạng lan tràn các nữ thần.Và vì cái đích mà người Việt Nam hướng tới là sự phồn thực, cho nên nữ thần của ta không phải là các cô gái trẻ đẹp, mà là các Bà Mẹ, các Mẫu”(1). Trong khuôn khổ của bài viết chúng tôi chỉ xin trình bày tín ngưỡng thờ thần Đế mẫu của người Dao Tuyển trong dân ca nghi lễ và thần Đế Mẫu trong đời sống tâm linh hiện nay:

1. Tín ngưỡng thờ thần Đế Mẫu của người Dao Tuyển trong dân ca nghi lễ

Tín ngưỡng thờ thần Đế Mẫu là một loại hình tín ngưỡng dân gian của người Dao Tuyển, được hình thành từ ngàn đời xưa, nó ăn sâu vào tiềm thức và đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành bản sắc văn hoá riêng tộc người . Cho đến nay tín ngưỡng thờ Đế Mẫu vẫn đang phát triển mạnh mẽ trong đời sống tâm linh của người Dao Tuyển. Trong tín ngưỡng dân gian của họ thì việc tôn thờ Đế Mẫu  là một hiện tượng khá phổ biến trong đời sống văn hoá, nó được bắt nguồn từ lịch sử hình thành của tộc người, thể hiện sự ngưỡng mộ chân thành của họ về vị trí, vai trò của người phụ nữ trong gia đình cũng như trong xã hội. “Mẫu có gốc từ Hán Việt, tiếng Việt là Mẹ. Nghĩa ban đầu, Mẫu hay  Mẹ đều để chỉ một người phụ nữ đã sinh ra một người nào đó, là tiếng xưng hô của con đối với người sinh ra mình. Ngoài ý nghĩa xưng hô thông thường, từ Mẫu và Mẹ còn bao hàm ý nghĩa tôn xưng, tôn vinh, chẳng hạn như Mẹ Âu Cơ, Mẫu Liễu Hạnh, Mẫu nghi thiên hạ (..) là các vị thần linh gắn liền với các hiện tượng thiên nhiên, vũ trụ được người đời gán cho chức năng sáng tạo, bảo trợ và che chở cho sự sống của con người. Đó là trời, đất, sông nước, rừng núi”(2).  Trong tâm thức của người Dao Tuyển, Mẫu cũng có nghĩa là sự sinh sôi, nảy nở của vạn vật trong vũ trụ.  Cho dù hiểu như thế nào thì vị trí của Đế Mẫu trong tiềm thức, trong đời sống tâm linh của người Dao Tuyển vẫn luôn là sự thành kính, tôn sùng.

Trong tín ngưỡng của người Dao Tuyển Đế Mẫu được xem là bà mẹ vĩ đại. Bà có khả năng làm cho những linh hồn tại núi Hoa Sơn đến đầu thai tại nơi trần thế thông qua hình thức sinh đẻ của người phụ nữ. Bà còn là người chăm sóc phù hộ cho bà mẹ và đứa trẻ được khỏe mạnh. Do vậy trong quá trình người phụ nữ mang thai phải cúng lễ  Đế Mẫu ít nhất 3 lần: lần 1 vào 3 tháng đầu thai kỳ, lần hai 3 tháng tiếp theo, lần 3 khi đứa trẻ sinh được 3 ngày tuổi. Trong nghi lễ này cha đứa trẻ trực tiếp là người cúng Đế Mẫu và thường mở đầu bằng bài hát bài “Cầu Đế Mẫu”, bài hát như sau:“Cầu thần Đế Mẫu/ Mở chài thả cá/ Mở lồng thả chim/ Mở tay thả hồn/ Hồn nhập vào người/ Hồn cười hồn khỏe”(3).  Thông qua  bài hát, người Dao Tuyển tin rằng đứa trẻ khi sinh ra “hay ăn chóng lớn”, khỏe mạnh, luôn vui cười, không quấy khóc là do thần Đế Mẫu nâng đỡ, che chở. Vì vậy, gia đình người Dao Tuyển nào khi sinh con ra cũng phải làm lễ để cầu xin Đế Mẫu với mục đích: Đế Mẫu sẽ luôn chở che, dạy bảo cho đứa trẻ những điều tốt đẹp, để khi lớn lên thông minh sáng dạ, có hiếu với cha mẹ và là người có ích cho cộng đồng xã hội: “Nay vợ chồng sinh được con nhỏ/ Dâng mâm cơm cúng báo tổ tiên/ Hương hoa thơm hiến dâng thần thánh/ Gà rượu xôi thơm khắp tuần nhang/ Chắp tay lạy khấn cầu tiên tổ/ Thần thổ địa và Pù Rằn man/ Mời Đế Mẫu tứ phương bận rộn/ Xin về đây dạy bảo con thơ…”(4). Người Dao Tuyển luôn quan niệm cha mẹ cho con cuộc sống, Ngọc Hoàng cho con cuộc đời, còn Đế Mẫu là người cho con đạo đức… Với quan niệm như vậy, nên đứa trong các nghi lễ tiếp theo của đứa trẻ thầy cúng luôn dăn dạy đứa trẻ phải nhớ ơn và học theo Đế Mẫu.

 Đến khi đứa trẻ lên 10 tuổi gia đình làm lễ cấp sắc (lễ cấp sắc còn gọi là lễ trưởng thành của người đàn ông Dao Tuyển, thường được tổ chức khi đứa trẻ lên 10 tuổi và muộn nhất là khi đứa trẻ lên 16 tuổi), đây là một nghi lễ quan trọng đối với người đàn ông Dao nói chung và đàn ông người Dao Tuyển nói riêng nó đánh dấu sự trưởng thành của người đàn ông Dao Tuyển cả về mặt thể chất và tinh thần. Trong nghi lễ cấp sắc của người Dao Tuyển có nhiều nghi thức khác nhau như: Lễ tụng kinh, lễ khai quang, lễ khai khởi kinh đàn, lễ công tào, lễ thánh sư, lễ đưa trẻ lên ngũ đài… Trong đó có một nghi lễ bắt buộc đối với người cấp sắc đó là phải đọc thuộc một số bài kinh giáo huấn, trong đó có bài kinh răn dạy người cấp sắc phải biết ơn, kính trọng  Đế Mẫu“Đào lý ty la gọi ý nhớ/ Đế Mẫu người đã sinh con ra/ Con phải biết học phép hiếu lễ/ Thân hình đẹp đẽ, dạ thông minh”. Như vậy, Đế Mẫu không những có công tái sinh ra con người mà còn giáo dục con người biết sống hiếu lễ. Nên khi đứa trẻ được cấp sắc và ấn tín trở thành đệ tử của Đạo Giáo sẽ phải thực hiện nghi thức vái lạy các đấng thần linh tối cao đã về giúp sức cho buổi lễ cấp sắc thành công và giúp đứa trẻ có pháp danh, được công nhận là thành viên trưởng thành của gia đình và cộng đồng, trong hệ thống các thần mà người cấp sắc phải thực hiện nghi thức vái lạy ngoài Ngọc Hoàng, Tam Thanh, Tam Nguyên… còn có cả thần Đế Mẫu, điều này được thể hiện trong bài dân ca nghi lễ sau: “Khể thủ vái vái Tam Thanh/ Nguyện thù thiên nhãn giám ngu tình… Khể thủ vái vái lục Đế/ Nguyện thù thiên nhãn hận phàm tình…/ Khể thủ vái vái thần Đế Mẫu/ Bảo hộ đệ tử quy chính đạo”[Ghi theo lời ông Lý Vần Sẩu, sinh năm 1945, thôn Pạc Po, xã Bản Lầu, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai]. Có thể thấy, tín ngưỡng thờ Đế Mẫu được người Dao Tuyển lưu giữ, trao truyền cho thế hệ sau thông qua nghi thức dạy kinh và tạ ơn trong lễ cấp sắc là hình thức trao truyền vô cùng độc đáo, muốn được cấp sắc để trở thành người trưởng thành được xã hội người Dao bắt buộc đệ tử phải thuộc các bài kinh như vậy tín ngưỡng thờ Đế Mẫu được các thầy cúng trao truyền lại cho các thế hệ người Dao trẻ, cứ như vậy tín ngưỡng này tồn tại mãi trong đời sống tín ngưỡng của họ.

Đối với người Dao Tuyển, vai trò của thần Đế Mẫu đặc biệt quan trọng, bà không chỉ nâng đỡ, dạy bảo con người biết lễ nghĩa mà bà còn dạy người Dao Tuyển biết cách trồng lúa, chọn giống, làm thủy lợi thông qua những bài dân ca hát đối đáp trong đám cưới của người Dao Tuyển, chẳng hạn khi thầy cúng hát hỏi ông mối trong nghi thức vượt ải bố mẹ:

Thầy cúng hát hỏi:

Ai người tạo ra thân thể ta

Ai người dạy ta sống lễ nghĩa

Ông mối đáp:

Thân thể ta do Đế Mẫu ban

Cha mẹ sinh ra nuôi lớn ta

Mỗi bước chân đi Đế Mẫu dắt

Hiếu lễ trên đời Đế Mẫu răn

Thầy cúng hát tiếp:

Bàn cổ mở trời rồi lập đất

Tạo trời tạo đất tạo con người

Làm ra thái dương, thái âm soi

Xuân, hạ, thu, đông thời tiết đủ

Đế Mẫu giúp ta làm thóc gạo

Xuân cày, hạ cấy đến đông thu(5)

[Ghi theo lời ông Đặng Văn Quang, sinh năm 1946, Phong Hải, Bảo Thắng, Lào Cai]

Qua lời đối đáp của thầy cúng và ông mối, chúng ta thấy bà là một vị thần vừa gần gũi, vừa đầy quyền năng sáng tạo, đặc biệt thần Đế Mẫu có vị trí, phạm vi ảnh hưởng to lớn trong đời sống tâm linh của người Dao Tuyển. Vì vậy, khi kết thúc nghi thức vượt ải bố mẹ, thầy cúng, ông mối, cô dâu phải vái lạy Ngọc Hoàng, Đế Mẫu, tổ tiên để xin cắt khẩu phần âm cho cô dâu sang nhà chồng.

Đế Mẫu đã nâng đỡ người Dao Tuyển đi những bước đầu tiên trong cuộc đời, dẫn dắt họ trưởng thành và rồi khi họ chết đi về tầng trời bà lại giúp họ đầu thai vào kiếp mới: “Gia tiên, gia thân được thu nhận/ Đế Mẫu đời xưa, đời vui vẻ/ Âm phủ yên tâm, dương yên tâm/ Hai bên cùng hát ý duyên trời/ Trước cửa chủ nhà xin tái sinh”(6) Hình ảnh Đế Mẫu đã in đậm trong  đời sống tinh thần của người Dao Tuyển,  bà được tôn thờ một cách độc lập và trở thành một biểu tượng thiêng liêng. Người Dao Tuyển không thờ cúng bà ở các phủ, các đền… như người Việt, bà được thờ cúng ở ngay tại mỗi gia đình, trong mỗi nghi lễ vòng đời của người Dao Tuyển.  Thờ Đế Mẫu có thể coi là một tín ngưỡng bản địa tiêu biểu của người Dao Tuyển, được hình thành trên cơ sở những điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa nhất định. Trong quá trình hình thành và tồn tại của mình tín ngưỡng thờ Đế Mẫu có mối quan hệ biện chứng với các loại hình tín ngưỡng tôn giáo khác như: Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng thờ thần… Cho đến nay thì tín ngưỡng thờ Đế Mẫu vẫn là một nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa của người Dao Tuyển.

Như vậy, thông qua tìm hiểu một số nghi lễ vòng đời của người Dao Tuyển có thờ Đế Mẫu ta thấy được ảnh hưởng và vị trí to lớn của tín ngưỡng thờ Đế Mẫu trong tâm thức của người Dao Tuyển. Tất cả các nghi lễ vòng đời đều chứa đựng những giá trị văn hóa tinh thần to lớn trong nét đẹp của sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Dù ở mỗi nghi lễ có những nét độc đáo riêng nhưng đều thống nhất ở tính giáo dục hướng thiện và tinh thần nhân văn sâu sắc. Qua đó  ta có thể hiểu rằng: Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu là một loại hình tín ngưỡng bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ nữ thần, là một bộ phận của ý thức xã hội, được hình thành từ chế độ thị tộc mẫu hệ, để tôn vinh người phụ nữ có công với sự hình thành và phát triển của một con người, qua đó người ta gửi gắm niềm tin vào sự che chở, giúp đỡ của thần Đế Mẫu.

2. Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu trong đời sống tâm linh thời kỳ hiện đại của người Dao Tuyển

Trong thời kỳ đương đại mặc dù có rất nhiều quan niệm khác nhau về tín ngưỡng thì cốt lõi của nó vẫn là một hình thức thể hiện niềm tin vào cái thiêng liêng của con người, của một cộng đồng người nào đó ở trình độ phát triển xã hội cụ thể(7)) Tín ngưỡng được hình thành trên cơ sở đại đa số người trong hoàn cảnh phức tạp, nan giải hoặc lo sợ, hoặc hoài nghi, hoặc hưng phấn, thông qua cảm thụ sức mạnh của thần thánh mà dần dần ý thức được thần thánh phản ứng hay phản tác dụng... họ tin tưởng chắc chắn loại sức mạnh này có thể đổi mới cuộc sống của chính mình(8). Vì vậy, trước thực tế ảnh hưởng của thần Đế Mẫu đối với đời sống tâm linh của người Dao Tuyển, người ta không ngạc nhiên khi việc sùng bái thần Đế Mẫu trở thành một niềm tin tín ngưỡng phổ biến vào bậc nhất của người Dao Tuyển nói riêng và của người Dao nói chung. Thậm chí, tín ngưỡng thờ thần Đế Mẫu đã tạo nên một diện mạo riêng cho văn hóa của tộc người.

Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu là một trong những tín ngưỡng bản địa của tộc người Dao Tuyển. Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu của người Dao Tuyển thể hiện ý nghĩa nhân sinh sâu sắc, giáo dục con người ý thức cội nguồn dân tộc. Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu thể hiện thông qua hệ thống các nghi lễ vòng đời trở thành nét đẹp trong văn hóa tinh thần của tộc người. Chính vì thế , mà người Dao Tuyển thường nhắc nhở nhau “Pù vôồng tỉn dảng phăn mày dệu” (tạm dich: Đế Mẫu là người đã tạo ra mày) để thể hiện sự kính trọng vị nữ thần này. Khi xã hội phát triển toàn diện thì cuộc sống của người Dao Tuyển cũng không ngừng được cải thiện và nâng cao về mọi mặt. Trong đó, tín ngưỡng thờ cúng cũng trở thành một phần không thể thiếu  trong đời sống tâm linh của họ, các nghi lễ vòng đời (trong đó có thực hành tín ngưỡng thờ Đế Mẫu) vẫn được lưu giữ và duy trì các hoạt động nghi lễ này cho đến tận hôm nay. Chính vì thế, tín ngưỡng thờ Đế Mẫu cũng là một nhu cầu thuộc đời sống tâm linh của họ bởi đó là nơi gửi gắm niềm tin, hi vọng, là chỗ dựa tâm linh cho họ, khiến họ tin và duy trì tín ngưỡng này trong đời sống tâm linh của mình.

Ngoài ra, trong các nghi lễ chung của cộng đồng như: Lễ xuống đồng, cúng thành Hoàng làng, xin cốm… tín ngưỡng thờ thần Đế Mẫu cũng xuất hiện“Cầu thần Đế Mẫu/ Mở chài thả cá/ Mở lồng thả chim”(9), với mục đích phản ánh tình cảm tôn trọng, sự ngưỡng mộ về vai trò của người mẹ trong các lĩnh vực đời sống xã hội. Trong sinh hoạt văn hóa chung tín ngưỡng thờ Đế Mẫu đã giúp liên kết mọi người trong cộng đồng làng bản gắn kết với nhau hơn. Nó còn phát khởi mối thiện tâm trong mỗi con người, trong các mối quan hệ xã hội. Tín ngưỡng thờ thần Đế Mẫu nó làm  thỏa mãn nhu cầu tâm linh của tộc người, đó là sự giải thoát tâm lý, nó  làm cho con người cảm thấy an tòan hơn trong cuộc sống bộn bề những khó khăn, bất trắc. Cho nên, tín ngưỡng thờ Đế Mẫu khơi dậy tính lương thiện và bản chất chân thành của con người vì họ muốn thể hiện sự tốt đẹp của mình trước những vị thần linh đã dẫn dắt họ từ khi cất tiếng khóc chào đời đến khi được tái sinh ở một kiếp khác. Khi con người tin vào một tín ngưỡng hay một tôn giáo nào đó thì người ta tin rằng với không gian và thời gian linh thiêng đó, mọi lời cầu khẩn sẽ được thiêng hóa và họ sẽ đạt được ý nguyện vì đã có Ngọc Hoàng, các Thánh, các Sư và đặc biệt được bà mẹ vĩ đại giúp đỡ. Trong chiều sâu tâm thức của họ, niềm tin đã đánh thức và thúc giục họ đến một nhu cầu hiện thực hóa thần Đế Mẫu và họ tin vị thần này dưới dạng lí tưởng nhất. Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu còn liên kết tinh thần của họ trên nhiều phương diện bởi vì  bản thân tín ngưỡng này đã có sức mạnh cố kết tinh thần mạnh mẽ. Sự cố kết ấy được nâng lên nhờ sự linh thiêng trong tín ngưỡng thờ thần Đế Mẫu. Chính vì vậy, việc sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng thờ Đế Mẫu trong cộng đồng người Dao Tuyển sẽ tăng cường tình đoàn  kết, sự hòa hợp, gắn bó keo sơn, cảm thông lẫn nhau một cách sâu sắc hơn giữa các thành viên.

Tính nhân văn trong đời sống của tín ngưỡng thờ Đế Mẫu là điều chúng ta dễ nhận thấy, đặc biệt trong cuộc sống hiện đại với những bon chen, tính toán, xô bồ khi được cúi mình vái thần Đế Mẫu tâm hồn con người cảm thấy thanh thản. Tính nhân văn còn được thể hiện thông qua tín ngưỡng thờ Đế Mẫu đó là: Bà mẹ vĩ đại đưa những linh hồn về đầu thai thành kiếp người mới;  giáo dục cho những đệ tử khi làm lễ trưởng thành (lễ cấp sắc) phải biết đặt chữ Hiếu, Lễ lên đầu thì mới trở thành một đệ tử giỏi của Ngọc Hoàng và các Thánh Sư; giáo dục những vợ chồng mới cưới phải biết trân trọng lao động, nhớ tới công lao của của Đế Mẫu đã tạo mình, dạy dỗ mình cách lao động sản xuất để tạo ra cuộc sống gia đình mới… Mỗi nghi lễ vòng đời các thầy cúng người Dao Tuyển đều có những bài dân ca thực hành nghi lễ riêng cho thần Đế Mẫu… xét về văn hóa thì các bài dân ca đó là di sản phi vật thể cần được bảo tồn và tôn vinh. Bởi ở những bài dân ca đó ta tìm thấy trong tín ngưỡng thờ Đế Mẫu nhiều giá trị truyền thống của tộc người về giá trị đạo đức, giá trị nhân văn sâu sắc, đó là:  Truyền thống đề cao vai trò của người phụ nữ, người mẹ đã trở thành biểu tượng của dân tộc Dao nói chung và người Dao Tuyển nói riêng để từ đó họ đã thần thánh hóa là Đế Mẫu.

Vị trí của người phụ nữ luôn được đề cao như “Póc thăn dâu ta bong thong cốn” (tạm dịch: Có mẹ cuộc sống sướng như tiên). Mặt khác người Dao Tuyển luôn tâm niệm rằng con cái được hưởng phúc từ người mẹ nên có câu “Dâu Pa dắm cán ray pắt hàn”(Con cái được hưởng phúc từ mẹ) . Vì vậy,  tín ngưỡng thờ Đế Mẫu đã góp phần vào việc giáo dục lòng hướng thiện cho con người, hướng con người tới chân thiện mỹ, nhắc nhở thế hệ trẻ hướng về cội nguồn, “Một lòng thờ mẹ kính cha /Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”, cũng từ truyền thống đó nhân rộng lên thành tình yêu quê hương, yêu văn hóa truyền thống của tộc người. Từ đó thôi thúc thế hệ trẻ không ngừng học tập kiến thức cơ bản, kiến thức văn hóa tộc người thông qua những bài dân ca nghi lễ, các bài hát Páo dung để rèn đức luyện tài để góp lưu giữ văn hóa truyền thống. Từ thực trạng hoạt động các nghi lễ vòng đời truyền thống của tín ngưỡng thờ Mẫu đã cho thấy vai trò của phần lễ và phần hội của các nghi lễ ấy trong xã hội ngày nay là rất to lớn. Ngoài việc chấn hưng nền văn hóa dân tộc, nó còn lưu truyền những tinh hoa văn hóa giàu bản sắc địa phương, có tính chất vùng miền…vốn có từ xa xưa do các thế hệ trước lưu truyền cho con cháu cả bây giờ và đến mai sau. Nó giúp cho thế hệ trẻ người Dao Tuyển nhớ về cội nguồn lịch sử dân tộc, nhớ đến thần Đế Mẫu như là một bà mẹ khởi thủy, mẹ tái sinh, mẹ dạy nghề… của tộc người. Ý thức về cộng đồng cũng được củng cố thêm trong những nghi lễ có thực hành tín ngưỡng thờ Đế Mẫu mà cái đẹp là đề cao những phẩm chất tốt đẹp của cộng đồng được thể hiện qua các nhân vật được thực hành nghi lễ vòng đời.

Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu nói riêng cũng như đời sống tâm linh của người Dao Tuyển nói chung còn góp phần tạo nên tính phong phú trong đời sống tinh thần của tộc người. Những giá trị văn hóa của tín ngưỡng thờ Đế Mẫu góp phần xây dựng nền văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc. Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu có lịch sử ra đời và phát triển lâu dài cùng với những biến động, những đổi thay của tộc người. Ở mỗi thời kỳ tồn tại của nó thì đều phát huy những giá trị to lớn của mình trong đời sống của người Dao Tuyển.

 Lời kết:

          Có thể thấy tín ngưỡng thờ Đế Mẫu của người Dao Tuyển cũng như của các tộc người khác có từ xa xưa, nó có nguồn gốc từ những đặc trưng của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước. Thế nên người Dao Tuyển tìm đến tín ngưỡng thờ Đế Mẫu với mong muốn tìm được sự che chở, cầu an cầu lành cho cuộc sống của họ. Mặc dù tín ngưỡng thờ Đế Mẫu đã thu nhận không ít những giá trị tinh hoa từ tộc người khác nhưng nó vẫn góp phần làm nên bản sắc riêng của tộc người. Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu cũng là minh chứng sinh động về sự tiếp biến của nền văn hóa dân tộc Dao nói chung và của người Dao Tuyển nói riêng.

          Tín ngưỡng thờ Đế Mẫu còn thể hiện sự phong phú về văn hóa truyền thống của tộc người Dao Tuyển cư trú theo chiều dài dải đất hình chữ S. Thông qua các sinh hoạt của tín ngưỡng thờ Đế Mẫu ta còn thấy ở đó mối quan hệ dung hòa giữa con người với con người, con người với tự nhiên được thực hành trong các nghi lễ lớn của cộng đồng và con người.Bản thân tín ngưỡng thờ Đế Mẫu chứa đựng trong đó giá trị cố kết cộng đồng, giá trị nhân văn sâu sắc, vì vậy nó được người Dao Tuyển duy trì trong các hoạt động nghi lễ cho đến ngày nay. Tín ngưỡng này được trao truyền cho thế hệ trẻ trong không gian linh thiêng của nghi lễ vì vậy nó càng được người Dao Tuyển trân trọng và đề cao.

Nguồn: Bài viết do tác giả cung cấp, đã công bố trên tạp chí Nguồn sáng dân gian  số 1/2016.